Η εμπειρία των νησιών των Κυκλάδων στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής βρέθηκε στο επίκεντρο της 7ης Συνάντησης Εταίρων του ευρωπαϊκού έργου CARDIMED, που πραγματοποιήθηκε στη Μασσαλία της Γαλλίας, από τις 14 έως τις 16 Οκτωβρίου 2026.
Η λειψυδρία, η προστασία των υδατικών αποθεμάτων και η ανάγκη ενίσχυσης της ανθεκτικότητας των νησιωτικών περιοχών απέναντι στην κλιματική αλλαγή αποτέλεσαν βασικά θέματα των εργασιών της συνάντησης, στην οποία συμμετείχαν εκπρόσωποι περιφερειακών και μητροπολιτικών αρχών, επιστημονικοί φορείς και εταίροι από ολόκληρη τη Μεσόγειο.
Η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου παρουσίασε τις ιδιαίτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα νησιά, αναδεικνύοντας παράλληλα συγκεκριμένες παρεμβάσεις που υλοποιούνται στις Κυκλάδες και μπορούν να αποτελέσουν παραδείγματα καλών πρακτικών για άλλες περιοχές της Μεσογείου.
Η νησιωτικότητα εντείνει τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής
Στο πλαίσιο της συνάντησης, η συντονίστρια του ευρωπαϊκού έργου CARDIMED για την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, Βασιλική Μανωλάκη, παρουσίασε τις ιδιαιτερότητες της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή σε μια πολυνησιωτική Περιφέρεια.
Όπως επισημάνθηκε, τα νησιά του Νοτίου Αιγαίου αντιμετωπίζουν εδώ και δεκαετίες σημαντικά προβλήματα λειψυδρίας, εξαιτίας των περιορισμένων υδατικών αποθεμάτων, της υπεράντλησης των υπόγειων υδάτων και της υφαλμύρωσης των υδροφορέων.
Η κατάσταση επιβαρύνεται ακόμη περισσότερο κατά τους θερινούς μήνες, όταν η αυξημένη τουριστική δραστηριότητα δημιουργεί πρόσθετες ανάγκες σε νερό, την ίδια περίοδο που οι διαθέσιμοι υδατικοί πόροι βρίσκονται υπό τη μεγαλύτερη πίεση.
Οι κλιματικές προβλέψεις έως το 2100 εντείνουν τον προβληματισμό, καθώς κάνουν λόγο για αύξηση της μέσης θερμοκρασίας έως και 3,6 βαθμούς Κελσίου και μείωση των βροχοπτώσεων που μπορεί να ξεπεράσει το 20%.
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στην επάρκεια νερού, αλλά επεκτείνονται στη γεωργία, στη βιοποικιλότητα και συνολικά στην οικονομική και περιβαλλοντική βιωσιμότητα των νησιών.
34 μέτρα για την κλιματική θωράκιση του Νοτίου Αιγαίου
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στο Περιφερειακό Σχέδιο Προσαρμογής στην Κλιματική Αλλαγή (ΠεΣΠΚΑ), το οποίο περιλαμβάνει 34 κοστολογημένα μέτρα, με καθορισμένους φορείς υλοποίησης και συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα.
Οι παρεμβάσεις οργανώνονται σε τρεις βασικούς άξονες: τη διακυβέρνηση, τη γνώση και την ανθεκτικότητα, ενώ προβλέπεται και η δημιουργία Περιφερειακού Παρατηρητηρίου για την Κλιματική Αλλαγή.
Ωστόσο, όπως τονίστηκε κατά την παρουσίαση, το μεγάλο στοίχημα δεν είναι πλέον μόνο ο σχεδιασμός, αλλά η εφαρμογή των μέτρων στην πράξη.
Η συγκεκριμένη πρόκληση γίνεται ακόμη πιο σύνθετη σε μια Περιφέρεια με 34 δήμους, αρκετοί από τους οποίους διαθέτουν περιορισμένες τεχνικές υπηρεσίες και ανθρώπινους πόρους.
Μύκονος και Σίφνος: Δύο πιλοτικές εφαρμογές με ουσιαστικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα
Ξεχωριστή θέση στην παρουσίαση του Νοτίου Αιγαίου είχαν οι δύο πιλοτικές εφαρμογές του CARDIMED στη Μύκονο και τη Σίφνο, οι οποίες αναδεικνύουν πώς οι λύσεις που αξιοποιούν τις φυσικές διεργασίες μπορούν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση της λειψυδρίας.
Στη Μύκονο, η παρέμβαση αφορά τη συλλογή και επεξεργασία όμβριων υδάτων, με στόχο την αξιοποίησή τους για αρδευτικές ανάγκες και τον εμπλουτισμό του υπόγειου υδροφορέα.
Στη Σίφνο, προβλέπεται η ανακατασκευή 120 λίθινων αναβαθμών (ξερολιθιών) στα ρέματα της λεκάνης απορροής των Καμαρών.
Οι παραδοσιακές αυτές κατασκευές συμβάλλουν στην επιβράδυνση της απορροής του νερού, στη συγκράτηση των φερτών υλικών και στην ενίσχυση της φυσικής διήθησης, περιορίζοντας παράλληλα τη διάβρωση του εδάφους.
Πρόκειται για παρεμβάσεις που συνδέουν την παραδοσιακή γνώση με σύγχρονες περιβαλλοντικές πρακτικές, αξιοποιώντας χαρακτηριστικά του νησιωτικού τοπίου για την αντιμετώπιση σύγχρονων προβλημάτων.
Συνεργασία και μεταφορά τεχνογνωσίας σε ολόκληρη τη Μεσόγειο
Η 7η Συνάντηση Εταίρων του CARDIMED φιλοξενήθηκε στο Hôtel de Région της Περιφέρειας Provence-Alpes-Côte d’Azur.
Κατά τη διάρκεια του τριημέρου, οι συμμετέχοντες αξιολόγησαν την πρόοδο των πιλοτικών εφαρμογών, αντάλλαξαν τεχνογνωσία για τα ψηφιακά εργαλεία και εξέτασαν τη δυνατότητα μεταφοράς επιτυχημένων λύσεων σε νέες περιοχές.
Στο επίκεντρο βρέθηκε επίσης η διασύνδεση νερού, ενέργειας, τροφής και οικοσυστημάτων, καθώς οι συγκεκριμένοι τομείς συνδέονται άμεσα με την περιβαλλοντική ισορροπία και τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Στο στρογγυλό τραπέζι για τη συμμετοχή των δημόσιων αρχών στις Λύσεις Βασισμένες στη Φύση συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, εκπρόσωποι των περιοχών Nice Côte d’Azur, Aix-Marseille, Κατάνης, Alghero και Alentejo.
Το στοίχημα είναι η συνέχεια των δράσεων
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που έθεσε η πλευρά του Νοτίου Αιγαίου ήταν η ανάγκη διασφάλισης της συνέχειας των περιβαλλοντικών παρεμβάσεων και μετά την ολοκλήρωση του ευρωπαϊκού έργου CARDIMED.
Παράλληλα, υπογραμμίστηκε η σημασία δημιουργίας ενός ειδικού πλαισίου αναπαραγωγής των επιτυχημένων εφαρμογών, προσαρμοσμένου στις ανάγκες και στις δυνατότητες των μικρών νησιών.
Οι παρεμβάσεις στη Μύκονο και τη Σίφνο μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμα παραδείγματα για την προστασία των υπόγειων υδάτων, καθώς συνδυάζουν περιβαλλοντικά οφέλη με σχετικά χαμηλό κόστος εφαρμογής.
Για τα νησιά του Νοτίου Αιγαίου, όπου η κλιματική αλλαγή αποτελεί ήδη μια καθημερινή πραγματικότητα, η αξιοποίηση κάθε διαθέσιμης σταγόνας νερού και η προστασία των φυσικών υδατικών πόρων δεν αποτελούν απλώς περιβαλλοντική επιλογή, αλλά αναγκαία προϋπόθεση για το μέλλον τους.
Το μήνυμα από τη Μασσαλία είναι σαφές: η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή χρειάζεται σχέδιο, συνεργασία και κυρίως έργα που θα συνεχίσουν να αποδίδουν καρπούς και μετά την ολοκλήρωση των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων.
